به گزارش خبرنگار میراث‌آریا، علی دارابی معاون میراث‌فرهنگی کشور، صبح پنجشنبه ۳۰ مهرماه ۱۴۰۵ در نخستین کارگاه آموزشی و عملی تاریخ شفاهی که در هتل لاله تهران برگزار شد، تاریخ شفاهی را پروژه‌ای بزرگ تاریخی توصیف کرد که در قرن‌های آینده از آن به نیکی یاد خواهد شد.
او با تاکید بر ضرورت تمایز میان تاریخ شفاهی و خاطره‌نویسی، به تشریح الزامات و ویژگی‌های این حوزه در پنج محور پرداخت و افزود: تاریخ شفاهی بر پایه مصاحبه و گفت‌وگو با افراد مختلف شکل می‌گیرد و هنر مصاحبه‌کننده آن است که از دل روایت‌ها، تاریخ را استخراج و رویدادها را مستندنگاری و ضبط کند.
هنر پرسشگر تاباندن نور بر زوایای تاریک تاریخ است
دارابی ادامه داد: پرسشگر باید بتواند بر زوایای تاریک نور بتاباند، پرسش‌های دقیق مطرح کند و به ابعاد پنهان رویدادها دست یابد؛ در حالی که خاطره‌نویسی بیشتر بر تجربه‌های شخصی و یادداشت‌های فردی تکیه دارد.
معاون میراث‌فرهنگی تاریخ شفاهی را کاری نظام‌مند و برخوردار از ویژگی‌های یک پژوهش علمی دانست و افزود: مصاحبه‌کننده باید فرد مصاحبه‌شونده و زمینه تاریخی زندگی و فعالیت او را بشناسد، در پی کشف حقیقت باشد و بتواند با طرح پرسش‌های دقیق، روایت‌ها را به چالش بکشد. ورود به موضوع باید نظام‌مند باشد و پرسشگر به دنبال پاسخ پرسش‌هایی برود که درباره چیستی و چرایی رویدادها برای او مطرح است.
او با اشاره به ضرورت توجه به ابعاد مختلف پروژه تاریخ شفاهی ادامه داد: از ابتدا تلاش ما این بود که خروجی این پروژه صرفا به کتاب محدود نشود و ظرفیت‌های تصویری نیز در آن مورد توجه قرار گیرد. انتخاب و شناسایی افراد باید با دقت انجام شود و حافظه تاریخی اشخاص در پیوند با تاریخ جامعه و رویدادهای آن مورد استفاده قرار گیرد.
دارابی با بیان اینکه گفت‌وگوهای تاریخ شفاهی می‌توانند به روشن شدن بخش‌هایی از تاریخ و رفع برخی ابهام‌ها و پرسش‌های ذهنی کمک کنند، بر ضرورت ایجاد بانک اطلاعاتی منظم تاکید کرد و گفت: باید اطلاعات افراد، سوابق و رزومه آن‌ها به‌دقت ثبت و طبقه‌بندی شود. چنین اقدامی به افزایش اعتبار پژوهش‌های تاریخ شفاهی کمک می‌کند.
انسان‌ها اسناد زنده هر جامعه/ مصاحبه‌ها باید مستند و باورپذیر باشند
معاون میراث‌فرهنگی کشور، انسان‌ها را اسناد زنده هر جامعه توصیف کرد و افزود: از طریق گفت‌وگوهای مستند با افراد می‌توان به بخش‌هایی از تاریخ جامعه دست یافت. یکی از مهم‌ترین مراحل این فرایند، جلب اعتماد مصاحبه‌شوندگان است. مصاحبه‌ها باید مستند و باورپذیر باشند و برای افزایش اعتبار روایت‌ها، اسناد و مدارک مرتبط نیز گردآوری شوند.
او همچنین تاکید کرد که تاریخ شفاهی نباید به روایت صرف شکل‌گیری یک سازمان یا نهاد محدود شود، بلکه باید با رویکردی دقیق و مستند، زمینه شناخت بهتر رویدادها، شخصیت‌ها و تحولات تاریخی را فراهم کند.
به گفته دارابی، پرهیز از حدس و گمان، اظهارنظرهای غیرمستند و قضاوت‌های شتاب‌زده درباره افراد، از الزامات اعتباربخشی به تاریخ شفاهی است؛ موضوعی که در آن، هم مصاحبه‌کننده و هم مصاحبه‌شونده نقشی اساسی دارند.
معاون میراث‌فرهنگی کشور با اشاره به اهمیت مکتوب کردن تجربه‌ها و روایت‌ها در جامعه ایران افزود: در جامعه ما عادت به نوشتن کمتر اهمیت دارد در صورتیکه در گذشته و طول تاریخ کتابت ازاهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده است. بخشی از تاریخ از طریق روایت‌ها و یادداشت‌ها منتقل می‌شود و اهمیت تاریخ شفاهی نیز از این جهت دوچندان است که امکان ثبت مکتوب تجربه‌ها و رویدادها را فراهم می‌کند.
باز کردن گره‌های ذهنی مخاطبان با مستندات تاریخی
دارابی با بیان اینکه تاریخ شفاهی با رویدادها، تحولات و شخصیت‌های مختلف پیوند خورده است، تصریح کرد: اگر به دنبال کشف حقیقت هستیم، باید بتوانیم گره‌های ذهنی مخاطب را باز کنیم و ابهام‌های تاریخی را با تکیه بر مستندات و روایت‌های معتبر توضیح دهیم.
او تاریخ شفاهی را در کشور نیازمند توجه بیشتر دانست و گفت: تاریخ شفاهی در ایران با نوعی غربت مواجه است و برای ارتقای جایگاه آن باید نگاهی حرفه‌ای و تخصصی داشت، منابع مالی اختصاص داد و از ظرفیت‌های بزرگ انسانی در حوزه‌های مختلف بهره گرفت. نباید این کار را ساده یا کم‌اهمیت تلقی کنیم؛ زیرا در واقع، با این فعالیت بخشی از تاریخ را ثبت و ماندگار می‌کنیم.
معاون میراث‌فرهنگی کشور همچنین بر اهمیت نظارت، هدایت و مدیریت در اجرای پروژه‌های تاریخ شفاهی تاکید کرد و با ابراز اطمینان از حضور استادان و صاحب‌نظران در این مسیر، ابراز امیدواری کرد که فعالیت‌ها به‌درستی هدایت شوند.
دارابی در پایان با تاکید بر اینکه کیفیت نباید فدای کمیت شود، گفت: نباید برای تولید کتاب و خروجی‌های متعدد مسابقه گذاشت، باید بدانیم که امانت‌دار تاریخ هستیم و صداقت، مهم‌ترین آزمون ما در این مسیر است.
او در پایان از برگزارکنندگان نخستین کارگاه آموزشی و عملی تاریخ شفاهی قدردانی کرد و ابراز امیدواری کرد که نتایج این کارگاه به ارتقای کیفیت و اعتبار پروژه‌های تاریخ شفاهی کشور منجر شود.
پیش از سخنان علی دارابی دو جلد کتاب با عنوان «تاریخ شفاهی و کتاب‌شناسی» به قلم غلامرضا عزیزی، هم‌زمان با افتتاح کارگاه تاریخ شفاهی وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی و با حضور علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث‌فرهنگی کشور، رونمایی شد.
انتهای پیام/
نظر شما